Są w Lublinie miejsca, które mijamy niemal codziennie, nie wiedząc, jak wiele wydarzyło się za ich murami. Kamienice zachowują ślady dawnych mieszkańców, instytucji i wydarzeń, ale z biegiem lat coraz trudniej odczytać ich historię. Czasem wystarczy niewielka tablica na elewacji, by przywrócić pamięć o ludziach, których życie było częścią dziejów miasta.
Taką właśnie historię przypomina tablica poświęcona Władysławowi i Józefie Kunickim, odsłonięta 19 września 2026 roku przy ulicy Narutowicza 37/39 w Lublinie. Jej projekt graficzny powstał w Idea Studio Art, gdzie zajęliśmy się również wykonaniem tablicy.
Ludzie, których warto pamiętać
Władysław Ignacy Kunicki (1872–1941) był inżynierem chemikiem, nauczycielem i działaczem społecznym. W 1902 roku został zesłany w głąb Rosji za działalność socjalistyczną i niepodległościową. Po powrocie angażował się w życie publiczne Lublina, działalność oświatową i samorządową. Był między innymi radnym miejskim oraz działaczem Polskiej Partii Socjalistycznej.
Jego siostra, Józefa Kunicka (1877–1956), również poświęciła życie edukacji i działalności społecznej. Pracowała jako nauczycielka, angażowała się w Towarzystwo „Światło” i Towarzystwo Higieniczne, przez wiele lat była radną miejską. Należała do kobiet, które aktywnie uczestniczyły w kształtowaniu życia społecznego Lublina, w czasach, gdy ich obecność w przestrzeni publicznej wciąż wymagała przełamywania wielu barier.
Oboje zostali odznaczeni Krzyżem Niepodległości. W czasie II wojny światowej współtworzyli konspiracyjne struktury PPS-WRN.
Przy Narutowicza 37 i 39 mieściła się Szkoła Handlowa Żeńska, a później Gimnazjum Matematyczno-Przyrodnicze prowadzone przez Władysława Kunickiego. Było to więc miejsce związane nie tylko z rodzinną historią rodzeństwa, lecz także z edukacją kolejnych pokoleń młodych lublinianek.
Historia ocalona dzięki rodzinnej pamięci
Inicjatorką upamiętnienia Kunickich była Karolina Kot-Simon, ich cioteczna prawnuczka, mieszkająca obecnie we Francji. Wychowała się w kamienicy, która niegdyś należała do jej krewnych. To właśnie rodzinne wspomnienia i potrzeba zachowania historii stały się impulsem do umieszczenia tablicy.
Jest w tej inicjatywie coś szczególnie poruszającego. Historia, która przez lata żyła przede wszystkim w rodzinnych opowieściach, powróciła do przestrzeni miasta. Stała się dostępna dla przechodniów, mieszkańców i wszystkich, którzy zechcą na chwilę zatrzymać się przy kamienicy.
Losy rodzeństwa przybliża także reportaż Katarzyny Michalak „Kuniccy z księżyca”, przygotowany dla Radia Lublin. Opowieść Karoliny Kot-Simon pozwala poznać mniej znane fakty z życia Władysława i Józefy, a także spojrzeć na przeszłość przez pryzmat osobistych doświadczeń i rodzinnej pamięci.
Posłuchaj reportażu Katarzyny Michalak „Kuniccy z księżyca” w Radiu Lublin
Jak zaprojektować pamięć?
Praca nad tablicą pamiątkową jest szczególnym zadaniem projektowym. Łączy typografię, materiał, proporcje i architekturę, ale wymaga również zrozumienia znaczenia samej treści. Projektant musi zdecydować, w jaki sposób przekazać historię, nie odwracając od niej uwagi.
W przypadku tablicy Kunickich zależało nam na prostocie i czytelności. Historyczna elewacja kamienicy, z charakterystycznymi podziałami boniowania i wyrazistymi obramieniami okien, sama w sobie stanowi bogatą kompozycję. Nie potrzebowała kolejnego mocnego akcentu.
Dlatego wybraliśmy jasną, jednolitą powierzchnię oraz ciemno grafitową typografię. Najważniejsza informacja została wyróżniona wielkością i grubością pisma, a biogramy rodzeństwa ułożone w spokojnej, uporządkowanej kompozycji. Zastosowane odstępy i podziały pozwalają czytać tekst fragmentami, bez konieczności obejmowania wzrokiem całej treści jednocześnie.
Istotnym elementem projektu był również sposób montażu. Tablicę osadzono na dystansach, odsuwając ją nieznacznie od elewacji. Dzięki temu nie przylega bezpośrednio do struktury muru, a światło tworzy wokół niej subtelny cień.
W słoneczny dzień, kiedy na jasnej ścianie pojawiają się wyraźne cienie architektonicznych detali, tablica pozostaje spokojnym elementem całości. Nie konkuruje z budynkiem, zachowuje własną formę i czytelność.
Właśnie tak rozumiemy projektowanie dla przestrzeni historycznej: jako poszukiwanie właściwych proporcji pomiędzy informacją, formą i otoczeniem.
Małe formy, ważne znaczenia
Tablice pamiątkowe należą do tych realizacji, których skala fizyczna bywa niewielka w porównaniu z ich znaczeniem. Zajmują fragment ściany, ale mogą zmienić sposób, w jaki postrzegamy całe miejsce.
Dobrze opracowana informacja historyczna pozwala dostrzec w znajomej ulicy coś więcej niż ciąg budynków. Przywraca nazwiska, zdarzenia i związki między ludźmi a miastem. Jest także świadectwem tego, że pamięć wymaga troski, a czasami bardzo konkretnego działania: zebrania materiałów, napisania tekstu, opracowania projektu i umieszczenia go w przestrzeni publicznej.
W Idea Studio Art od lat zajmujemy się komunikacją wizualną, projektowaniem wystaw, systemów informacji i oznakowania. Praca nad tablicą poświęconą rodzeństwu Kunickich była kolejną okazją do wykorzystania tych doświadczeń w przedsięwzięciu związanym z dziedzictwem kulturowym Lublina.
Cieszy nas, że mogliśmy uczestniczyć w tej inicjatywie. Szczególnie dlatego, że jej początkiem była potrzeba zachowania rodzinnej historii, która okazała się zarazem częścią historii całego miasta.
Dziś, przechodząc ulicą Narutowicza, można zatrzymać się przy kamienicy i przeczytać o Władysławie i Józefie Kunickich. Być może ktoś zrobi to przypadkiem, w drodze do pracy lub podczas spaceru. I dowie się czegoś, czego wcześniej o Lublinie nie wiedział.
Od takich chwil zaczyna się żywa pamięć miasta.
Projekt graficzny: Magdalena Szymala, Idea Studio Art
Wykonanie tablicy: Idea Studio Art
Miejsce realizacji: ul. Narutowicza 37/39, Lublin
Odsłonięcie: 19 września 2026 r.
Reportaż: Katarzyna Michalak, „Kuniccy z księżyca”, Radio Lublin
Fotografie: Idea Studio Art
